Ο ισχύων ΚΟΚ, ο οποίος κυρώθηκε με τον Ν. 5209/2025, προβλέπει ρητά στο άρθρο 16 ότι οι οδηγοί οχημάτων οφείλουν να συμπεριφέρονται με ευγένεια τόσο στους πεζούς όσο και στους άλλους οδηγούς. Αντίστοιχη υποχρέωση έχουν οι οδηγοί ταξί, λεωφορείων, μέσων μαζικής μεταφοράς και τουριστικών οχημάτων απέναντι στους επιβάτες τους. Η διάταξη τέθηκε σε ισχύ τρεις μήνες μετά τη δημοσίευση του νόμου, δηλαδή από τον Σεπτέμβριο του 2025, και ισχύει κανονικά σήμερα.
Η παράβαση της συγκεκριμένης υποχρέωσης κατατάσσεται στην κατηγορία Ε2-Α και συγχρόνως στην κατηγορία Σ. Αυτό σημαίνει διοικητικό πρόστιμο 150 ευρώ και, επιπλέον, αφαίρεση της άδειας οδήγησης για 40 ημέρες. Δεν προβλέπεται αφαίρεση των πινακίδων ή της άδειας κυκλοφορίας για τη συγκεκριμένη παράβαση.
Η διάταξη δεν περιλαμβάνει έναν κατάλογο απαγορευμένων λέξεων ή χειρονομιών. Επομένως, μια μούντζα ή μια φραστική αντιπαράθεση δεν οδηγεί αυτομάτως σε κλήση σε κάθε περίπτωση. Τα πραγματικά περιστατικά και ο τρόπος με τον οποίο εκδηλώθηκε η συμπεριφορά αξιολογούνται από το αρμόδιο όργανο. Μια ξεκάθαρα επιθετική ή προσβλητική χειρονομία, όμως, μπορεί να θεωρηθεί παραβίαση της υποχρέωσης ευγενικής συμπεριφοράς.
Το πρόστιμο μπορεί να επιβληθεί ακόμη και αν δεν σημειώθηκε τροχαίο ατύχημα. Δεν χρειάζεται δηλαδή να υπάρξει σύγκρουση ή τραυματισμός. Αρκεί να διαπιστωθεί η συγκεκριμένη αντικοινωνική συμπεριφορά στον δρόμο.
Από την κλήση του ΚΟΚ στο ποινικό δικαστήριο
Το διοικητικό πρόστιμο είναι μόνο η μία πλευρά της υπόθεσης. Αν η χειρονομία ή οι λέξεις που χρησιμοποιήθηκαν προσβάλλουν την τιμή του άλλου με σχετικό σκοπό, μπορεί να εφαρμοστεί και το άρθρο 361 του Ποινικού Κώδικα περί εξύβρισης.
Με τη σημερινή μορφή του άρθρου, η απλή εξύβριση τιμωρείται με φυλάκιση έως έξι μήνες ή χρηματική ποινή. Αν η πράξη τελεστεί δημόσια, με οποιονδήποτε τρόπο, η προβλεπόμενη ποινή μπορεί να φτάσει τη φυλάκιση έως ένα έτος ή χρηματική ποινή. Η δημόσια μορφή, πάντως, δεν προκύπτει μηχανικά και μόνο επειδή το περιστατικό έγινε σε έναν δρόμο. Εξετάζεται ο τρόπος, ο τόπος, η παρουσία τρίτων και συνολικά οι συνθήκες κάτω από τις οποίες εκδηλώθηκε η προσβολή.
Σε αντίθεση με όσα αναφέρονται συχνά, ο Ποινικός Κώδικας δεν ορίζει για την εξύβριση ένα σταθερό ανώτατο πρόστιμο 1.500 ευρώ. Όταν το δικαστήριο επιλέξει χρηματική ποινή, αυτή προσδιορίζεται σύμφωνα με τους γενικούς κανόνες του Ποινικού Κώδικα. Για τα πλημμελήματα τα γενικά όρια, εφόσον δεν υπάρχει ειδικότερη πρόβλεψη, είναι από 300 έως 40.000 ευρώ. Το πραγματικό ποσό εξαρτάται από την απόφαση του δικαστηρίου και τις περιστάσεις της υπόθεσης.
Για να κινηθεί ποινική διαδικασία για εξύβριση απαιτείται έγκληση από τον παθόντα. Η προθεσμία είναι τρεις μήνες από την ημέρα κατά την οποία ο παθών πληροφορήθηκε την πράξη και την ταυτότητα του δράστη. Δεν πρόκειται, επομένως, για μια αυτόματη ποινική δίωξη σε κάθε λογομαχία μεταξύ οδηγών.
Αν οι βρισιές συνοδεύονται από συγκεκριμένη απειλή βίας ή άλλης παράνομης πράξης που προκαλεί τρόμο ή ανησυχία, μπορεί να στοιχειοθετηθεί και το αδίκημα της απειλής. Για τη βασική μορφή του προβλέπεται φυλάκιση έως ένα έτος ή χρηματική ποινή, ενώ και σε αυτή την περίπτωση απαιτείται έγκληση.
Παράλληλα, ο παθών μπορεί να προσφύγει και στα αστικά δικαστήρια, ζητώντας άρση της προσβολής, να μην επαναληφθεί η συμπεριφορά και χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης. Δεν υπάρχει προκαθορισμένος «τιμοκατάλογος» αποζημιώσεων. Το ποσό κρίνεται από το δικαστήριο με βάση τη βαρύτητα της προσβολής, τις συνθήκες, την έκταση της βλάβης και τα υπόλοιπα πραγματικά στοιχεία.
Η επιθετικότητα στον δρόμο παραμένει διαδεδομένη
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ελληνικό. Ο νεότερος ευρωπαϊκός δείκτης υπεύθυνης οδήγησης της Fondation VINCI Autoroutes, που δημοσιεύθηκε τον Μάιο του 2026 και βασίστηκε σε έρευνα της Ipsos bva σε 12.100 άτομα από 11 ευρωπαϊκές χώρες, δείχνει ότι το 49% των Ευρωπαίων οδηγών παραδέχεται πως έχει βρίσει άλλον οδηγό. Το 45% παραδέχεται ότι χρησιμοποιεί υπερβολικά την κόρνα, το 28% ότι ακολουθεί σκόπιμα από πολύ μικρή απόσταση ένα όχημα που το ενοχλεί και το 17% ότι έχει βγει από το αυτοκίνητο για να αντιπαρατεθεί με άλλον οδηγό.
Το πιο επικίνδυνο στοιχείο μιας τέτοιας αντιπαράθεσης δεν είναι μόνο το πρόστιμο. Ο εκνευρισμένος οδηγός αποσπά την προσοχή του από τον δρόμο, μειώνει απότομα ταχύτητα, κάνει επικίνδυνους ελιγμούς ή ακολουθεί το άλλο όχημα σε πολύ μικρή απόσταση. Μια λεκτική σύγκρουση μπορεί έτσι μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα να μετατραπεί σε σοβαρό τροχαίο περιστατικό.
Η ασφαλέστερη επιλογή είναι να μην απαντά κανείς στην πρόκληση, να διατηρεί απόσταση και να αποφεύγει να σταματήσει για να «ζητήσει τον λόγο». Αν υπάρχει επίμονη καταδίωξη ή απειλή, ο οδηγός πρέπει να κατευθυνθεί σε φωτισμένο και πολυσύχναστο σημείο ή κοντά σε αστυνομική υπηρεσία και να ειδοποιήσει το 100 ή το 112.
Η ψυχραιμία στον δρόμο, επομένως, δεν είναι μόνο θέμα καλής συμπεριφοράς. Είναι υποχρέωση που προβλέπεται πλέον ρητά από τον ΚΟΚ και, ανάλογα με τη σοβαρότητα του περιστατικού, μια μούντζα ή μια βρισιά μπορεί να καταλήξει σε πρόστιμο, αφαίρεση διπλώματος, έγκληση και δικαστική διαμάχη.
